Ziemiańskie historie
Strona Glowna Galeria Biogramy Miejscowosci Historia mowiona Dodaj historie Wyszukaj Bibliografia
 Strona główna  Biogramy / genealogia  Antoni Hempel 

osoba :
     Antoni Hempel, poseł do Dumy rosyjskiej, prezes Towarzystwa Wzajemnej Pomocy Pracowników Rolnych

pokrewieństwa :
     brak ...

nota biograficzna :


Urodził się 13 czerwca 1865 r. jako trzeci syn Emilii z Morchonowiczów i Joachima Hempla, właściciela majątku Skorczyce. 

Antoni pierwsze nauki pobierał w domu. Następnie uczył się w gimnazjum w Lublinie, które ukończył w 1885 r. Kolejnym etapem edukacji były studia na Wydziale Agronomicznym Instytutu Gospodarstwa Wiejskiego i Leśnictwa w Puławach, ukończone w 1888 r. Podczas studiów zajmował się sprawą oświaty i działalnością niepodległościową. Był członkiem tajnej organizacji Związek Młodzieży Polskiej (ZET). Uczestniczył w pracach Ligi Polskiej (potem Ligi Narodowej).

W 1889 r. wraz z kolegami puławskimi, Władysławem Płoskim i Michałem Ignacym Bojanowskim, wziął w dzierżawę folwark Wrogocin w powiecie płockim. Tutaj prowadzili gospodarstwo rolne na zasadach spółdzielczych. Pracowali fizycznie na roli z chłopami i dzielili się zyskiem z najętymi robotnikami rolnymi. Równocześnie prowadzili tajną pracę kulturalno-oświatową wśród chłopów i nauczycieli ludowych. Władze rosyjskie zainteresowały się poczynaniami młodych Polaków. Nastąpiły rewizje i dochodzenia administracyjne. Za działalność tę Płoski i Bojanowski zostali w 1890 r. aresztowani, zaś Hempel zbiegł za granicę. Zmuszony był wyjechać do Anglii, ponieważ władze zaborcze podejrzewały go o pracę niepodległościową. Na obczyźnie zaznajamiał się z angielskimi kooperatywami rolnymi i organizacją związków zawodowych. 

W 1891 r. Antoni wziął udział w wyprawie Józefa Siemiradzkiego i Witolda Łaźniewskiego do Ameryki Południowej. Wyjazd był zorganizowany pod patronatem dziennika „Kurier Warszawski” i miał na celu zbadanie warunków przejazdów i stanu osadnictwa emigrantów polskich w Brazylii i Argentynie. Hempel i jego towarzysze postanowili z własnej kieszeni pokryć koszty podróży.  Wyprawa, w której wziął udział udała się do południowych stanów Brazylii i Argentyny, docierając do Lihue Kalel, później łożyskiem Rio Negro aż do Kordylierów. Wyjazd nastąpił w początkach 1891 r., a powrót w połowie 1892 r. Wyprawa ta przyniosła stosunkowo obszerne informacje o koloniach polskich w Paranie. 12 grudnia 1892 r. Hempel i Łaźniewski zrezygnowali z dalszej podróży i odjechali ze znajomym kupcem przez Kordyliery do Los Angeles, a potem wrócili do kraju. W Ameryce Południowej Hempel interesował się szczególnie rozwojem sytuacji emigrantów polskich w Brazylii i w związku z tym wysunął szereg koncepcji organizacyjno-gospodarczych. Przekonał się, że Ameryka Południowa stała się drugą ojczyzną dla wielu Polaków, miejscem ich pracy, twórczej działalności, ciężkiego trudu i walki o byt, terenem gorzkich rozczarowań, porażek, zawodów, a jednocześnie areną, gdzie zdobywali zaszczytne laury za troskę o dobro i wszechstronny rozwój ich nowej ojczyzny. Po powrocie do kraju w 1893 r. Hempel w książce pt. Polacy w Brazylii opisał niedopuszczalny wprost stan baraków emigracyjnych, złe wyżywienie i brak pomocy lekarskiej, lecz widział możliwości osadnicze na terenie Parany. Jeszcze w czasie podróży do Ameryki Hempel nadsyłał korespondencje do „Przeglądu Emigracyjnego”, a po powrocie do kraju wydał we Lwowie w 1893 r. wspomnianą już książkę pt. Polacy w Brazylii (wydawnictwo „Kuriera Lwowskiego”), zaopatrzoną w mapę kolonii polskich w Paranie. Publikacja ta do dziś uważana jest za fundamentalną i stanowi pierwsze polskie dzieło naukowe o problemach polskich za oceanem.

W 1894 r. był współzałożycielem Polskiego Towarzystwa Handlowo-Geograficznego we Lwowie, zajmującego się głównie sprawami emigracji polskiej. Współpracował też z organem tego towarzystwa „Gazetą Handlowo-Geograficzną”.

Po powrocie do kraju Hempel został aresztowany w związku ze sprawą Wrogocina i osadzony najpierw w Cytadeli Warszawskiej, potem w Płocku i Janowie. Niemożność udowodnienia postawionych zarzutów i brak jakichkolwiek przepisów zabraniających takiego sposobu gospodarowania, sprawiły, że władze zaborcze wkrótce zwolniły go z więzienia. Mimo dużego zainteresowania geografią, podróżami, emigracją polską Hempel postanowił pozostać na Lubelszczyźnie i zająć się rolnictwem. W związku z tym w 1893 r. przejął pod zarząd dobra Zdziechowice w powiecie janowskim. Natomiast w 1894 r. wziął w administrację dobra Gościeradów, które wydzierżawił od Warszawskiego Towarzystwa Dobroczynności. Prężnie zarządzał swym dobytkiem. Na Wystawie Rolniczo-Przemysłowej w Lublinie w 1901 r. otrzymał drugą nagrodę w kategorii gospodarstw rybnych – srebrny medal za hodowlę karpi. Gospodarstwo rybne zajmowało ok. 180 mórg. Prowadził także uprawę nowych gatunków zbóż i okopowych. Nawiązywał współpracę z organizacjami rolniczymi, postępowymi ziemianami, prowadził bogatą korespondencję, czytał czasopisma rolnicze i zachęcał do ich czytania innych. Rozwijał działalność społeczno-gospodarczą, opartą na zasadach kapitalizmu i solidaryzmu wsi kierowanej przez dwór.

W 1906 r. nabył majątek Wałowice koło Świeciechowa i osiadł tam na stałe. W dobie tzw. ruchu wolnościowego w Rosji, podjął w 1906 r. inicjatywę utworzenia Towarzystwa Wzajemnej Pomocy Pracowników Rolnictwa, które przekształciło się później w Towarzystwo Urzędników Gospodarczych Rzeczypospolitej Polskiej. Był prezesem tego towarzystwa w latach 1908–1923. Organizacja ta według pierwotnych założeń winna zrzeszać także służbę folwarczną, która miała być według Hempla „uświadamiana narodowo, wyrwana spod niepożądanych wpływów socjalistycznych, aby – gdy przyjdzie na kraj nowa zawierucha – była zorganizowana przez ludzi znających potrzeby robotnika rolnego, jak i rolnictwa”. Niestety, zadania tego nie zdołał urzeczywistnić, choć przez wiele lat kierował wyżej wspomnianym towarzystwem.

Antoni Hempel założył też Stowarzyszenie Emerytalne Pracowników Prywatnych w Królestwie Polskim.

W 1907 r. Antoni Hempel został wybrany do II Dumy Rosyjskiej z ramienia Narodowej Demokracji, chociaż nie należał oficjalnie do żadnej partii. Razem z Piotrem Żakiem z Leszczyny i innymi posłami wyjechał do Petersburga. Podczas obrad pracował w Komisji Agrarnej. Po rozwiązaniu II Dumy wrócił do Wałowic i zajął się działalnością społeczną i gospodarczą.

Był jednym z założycieli i kierowników dwóch instytucji ubezpieczeniowych: Towarzystwa Ubezpieczeń od Gradobicia „Ceres” (1902) i Towarzystwa Ubezpieczeń od Ognia „Snop” (1903).

Żywo interesował się rolnictwem i działał w organizacjach rolniczych. Jego wielkim współpracownikiem w tej działalności był brat Leon Hempel. Antoni był czynnym członkiem Delegacji Gospodarstw Drobnych w sekcji Rolnej. Wydał w 1906 r. broszurę pt. Nasze wzorowe gospodarstwa włościańskie, jako wynik IV konkursu drobnych gospodarstw. Poza tym rozwijał działalność w Polskiej Macierzy Szkolnej, Towarzystwie Rolniczym i w kółkach rolniczych, które zakładał w okolicy Wałowic.

Dwór Hempla w Wałówkach, przerobiony ze zboru ariańskiego, stał w ogrodzie tuż nad Wisłą. Gospodarstwo obejmowało ok. 50 włók ziemi. Obok Wałowic w skład majątku wchodziły dwa folwarki: Kępa (położony na wyspie wiślanej, gdzie dopływało się łodzią lub promem) i Zofiipole (parę kilometrów od Wałowic). Dobra Hempla były wzorowo prowadzone i wyróżniały się w okolicy znaczną dochodowością. Nie inwestowano jednak w zabudowania i budynki wyglądały mniej reprezentacyjnie niż w innych majątkach. Antoni sam często obchodził gospodarstwo, lustrował dobrze prosperującą parową gorzelnię, doglądał pracę w folwarkach. Był zawsze gotowy do niesienia pomocy innym, także ludności wiejskiej. Pomagał finansowo, udzielał rad, obdarzał upominkami z okazji świąt. Doceniał też wagę edukacji wśród ludu. W związku z tym utrzymywał lub wspierał materialnie wiejskie szkółki czy fundował książki dla najlepszych uczniów.

Zmarł nagle 19 grudnia 1923 r. i został pochowany na cmentarzu parafialnym w Świeciechowie, przy licznym zgromadzeniu rodziny, przyjaciół i ludu wiejskiego. Po Antonim pozostała żona Halina z Krajewskich i dzieci: Zdzisław (zginął we wrześniu 1939 r. w stopniu porucznika), Teresa i Halina.

Źródło: Anna wnuk, Antoni Hempel - wybitny ziemianin przełomu XIx i XX w., Głos Ziemi Urzędowskiej 2002.




 data dodania: 2018-11-29